ការចិញ្ចឹមគោនៅកម្ពុជា ជារឿយៗជួបប្រទះបញ្ហាប្រឈមនឹងជំងឺឆ្លងដែលបង្កការខាតបង់ធ្ងន់ធ្ងរ ប្រសិនបើខ្វះការការពារ។
យោងតាមរបាយការណ៍បច្ចេកទេសរបស់ អគ្គនាយកដ្ឋានសុខភាពសត្វ និងផលិតកម្មសត្វ (GDAHP) និងអង្គការសុខភាពសត្វពិភពលោក (WOAH/OIE) ខាងក្រោមនេះគឺជាជំងឺសំខាន់ ៗចំនួនបីដែលឧស្សាហ៍កើតមានបំផុតលើសត្វគោ។
១. ជំងឺអុតក្ដាម
ជំងឺអុតក្ដាម (Foot and Mouth Disease – FMD) ជាជំងឺឆ្លងខ្លាំងបំផុតដែលបង្កដោយវីរុស និងរីករាលដាលយ៉ាងលឿនតាមរយៈខ្យល់ ទឹក និងចំណី។
- រោគសញ្ញា៖ គោមានពងបែកនៅ មាត់ អណ្ដាត និងចន្លោះក្រចកជើង។ គោហៀរទឹកមាត់ខ្លាំង ស៊ីចំណីមិនកើត ដើរខ្ចើច និងមានកម្ដៅខ្លួនខ្ពស់។
- វិធីការពារ និងបង្ការ៖
- វ៉ាក់សាំង៖ ត្រូវចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺអុតក្ដាមឱ្យបាន ២ ដងក្នុងមួយឆ្នាំ (រៀងរាល់ ៦ ខែម្ដង)។
- អនាម័យ៖ បាញ់ថ្នាំសម្លាប់មេរោគជុំវិញទ្រុង និងដាក់កំបោរសនៅមាត់ច្រកចូលទ្រុង។
- ការដាក់ដាច់ដោយឡែក៖ កុំឱ្យគោពីខាងក្រៅចូលមកជិតហ្វូងគោរបស់យើង និងកុំទិញគោថ្មីចូលហ្វូងដោយមិនបានដឹងប្រវត្តិជំងឺច្បាស់លាស់។
២. ជំងឺដុំពកលើស្បែកគោ
ជំងឺដុំពកលើស្បែកគោ (Lumpy Skin Disease – LSD) ជាជំងឺថ្មីដែលបានឆ្លងចូលកម្ពុជាក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ បង្កដោយវីរុសក្រុម Capripoxvirus។
- រោគសញ្ញា៖ មាន ដុំពក (គ្រាប់ៗ) នៅលើស្បែកពេញរាងកាយ គោឡើងកម្ដៅ ហើមជើង និងអាចមានដំបៅនៅតាមភ្នាសច្រមុះ ឬមាត់។
- វិធីការពារ និងបង្ការ៖
- កម្ចាត់ភ្នាក់ងារចម្លង៖ វីរុសនេះឆ្លងតាមរយៈសត្វល្អិតបឺតឈាម (រុយ មូស របោម និងដង្កែ)។ ត្រូវប្រើមុងឱ្យគោ ឬប្រើថ្នាំបាញ់/លាបការពារសត្វល្អិត។
- វ៉ាក់សាំង៖ ចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺដុំពកលើស្បែក (LSD Vaccine) តាមការណែនាំរបស់ពេទ្យសត្វ។
- អនាម័យ៖ បោសសម្អាតលាមក និងលុបបំបាត់ប្រភពទឹកដក់ដែលជាជម្រកមូសជុំវិញទ្រុង។
៣. ជំងឺសារទឹកគោ
ជំងឺសារទឹកគោ(Haemorrhagic Septicaemia – HS) បង្កឡើងដោយបាក់តេរី និងឧស្សាហ៍កើតបំផុតនៅពេលប្ដូររដូវពីប្រាំងទៅវស្សា។
- រោគសញ្ញា៖ គោដកដង្ហើមថប់ៗ ហើមនៅតំបន់បំពង់ក ដើមទ្រូង ឬក្រោមថ្គាម។ គោឡើងកម្ដៅខ្លាំង និងអាចងាប់ក្នុងរយៈពេល ២៤ម៉ោង បើមិនព្យាបាលទាន់ពេល។
- វិធីការពារ និងបង្ការ៖
- វ៉ាក់សាំង៖ ត្រូវចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺសាទឹកគោឱ្យបានទៀងទាត់ (ជាទូទៅចាក់មុនរដូវភ្លៀងធ្លាក់)។
- កាត់បន្ថយភាពតានតឹង៖ កុំឱ្យគោប្រើកម្លាំងខ្លាំងពេក ឬនៅក្រោមកម្ដៅថ្ងៃខ្លាំង និងផ្ដល់អាហាររូបត្ថម្ភឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់។
អនុសាសន៍
- អគ្គនាយកដ្ឋានសុខភាពសត្វ និងផលិតកម្មសត្វ (GDAHP)៖ បញ្ជាក់ថា ការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺទាំង ៣ ខាងលើ គឺជាវិធានការអាទិភាពក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីធានាសន្តិសុខស្បៀង និងកាត់បន្ថយភាពក្រីក្ររបស់កសិករ។
- អង្គការ WOAH (World Organisation for Animal Health)៖ ផ្ដល់អំណះអំណាងថា «ជីវសុវត្ថិភាព (Biosecurity)» និងការចាក់វ៉ាក់សាំងជាប្រព័ន្ធ គឺជាមធ្យោបាយតែមួយគត់ដើម្បីលុបបំបាត់ជំងឺអុតក្ដាម និងជំងឺដុំពកលើស្បែក។
- MSD Veterinary Manual៖ បញ្ជាក់ថា បាក់តេរីបង្កជំងឺសាទឹកគោ (HS) អាចរស់នៅក្នុងខ្លួនគោធម្មតា ប៉ុន្តែវានឹងបញ្ចេញឫទ្ធិនៅពេលគោចុះខ្សោយកម្លាំង ឬផ្លាស់ប្ដូរអាកាសធាតុភ្លាមៗ។
ការការពារ ចំណាយតិចជាងការព្យាបាល។ ការចាក់វ៉ាក់សាំងមួយម្ជុលមានតម្លៃត្រឹមតែប៉ុន្មានដុល្លារប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែវាអាចការពារគោមួយក្បាលដែលមានតម្លៃរាប់ពាន់ដុល្លារ។
ដោយ៖ ចាន់ តារា
ប្រភព៖ ឯកសារក្រសួងកសិកម្ម៖ ជំងឺសាទឹក /ជំងឺអុតក្ដាម/ជំងឺដុំពកលើស្បែក