បងប្អូនកសិករខ្លះចំណាយលុយច្រើនលើពូជល្អៗ និងជីថ្លៃៗ ប៉ុន្តែលទ្ធផលនៅតែមិនសមប្រកប ដោយដំណាំលូតលាស់មិនស្មើគ្នា ទិន្នផលទាប ឬងាយរងគ្រោះដោយសារជំងឺ។ បញ្ហាទាំងនេះភាគច្រើនមិនមែនមកពី «ពូជ» ឬ «ជី» នោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាសញ្ញាអាសន្នដែលបញ្ជាក់ថាដីរបស់បងប្អូនកំពុងឈឺ។
ខាងក្រោមនេះគឺជាការពន្យល់តាមបច្ចេកទេសកសិកម្ម អំពីទំនាក់ទំនងរវាងសុខភាពដី និងភាពរឹងមាំរបស់ដំណាំ។
១. កត្តាសំខាន់ទាំង៣ នៃសុខភាពដី
យោងតាម អង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្ម (FAO) សុខភាពដីមិនមែនមានត្រឹមតែជាតិជីនោះទេ ប៉ុន្តែវាអាស្រ័យលើកត្តា ៣ យ៉ាង៖
| កត្តា | សារៈសំខាន់ចំពោះដំណាំ | សញ្ញាដែលបញ្ជាក់ថាដីមានបញ្ហា |
| រូបវន្ត | វាយនភាពដី រន្ធខ្យល់ និងការបង្ហូរទឹក។ | ដីហាប់ខ្លាំង ទឹកដក់យូរ ឬដីស្ងួតរឹងដូចថ្ម។ |
| គីមី | កម្រិត pH (ជូរ/កំបោរ) និងតុល្យភាពសារធាតុចិញ្ចឹម។ | ដាក់ជីហើយដំណាំមិនស៊ី ឫសខ្លោច ឬស្លឹកឡើងពណ៌ចម្លែក។ |
| ជីវសាស្ត្រ | អតិសុខុមប្រាណល្អៗ ផ្សិត និងជន្លេនក្នុងដី។ | ដីងាប់គ្មានសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ និងគ្មានការរលួយនៃកាកសំណល់។ |
២. ដីគឺជាជម្រកនៃជីវិត
ប្រសិនបើដីមានវាយនភាពមិនល្អ ឬហាប់ពេក ឫសដំណាំនឹងប្រៀបដូចជាត្រូវបានឃុំឃាំងក្នុងផ្ទះដែលគ្មានខ្យល់ដកដង្ហើម។
- ការដកដង្ហើមរបស់ឫស៖ ឫសត្រូវការអុកស៊ីសែនដើម្បីបំប្លែងអាហារជាថាមពល។ បើដីហាប់ ឫសនឹងថប់ដង្ហើម និងងាប់បណ្ដូល ឬរលួយឫស។
- ការរក្សាសំណើម៖ ដីដែលមានសុខភាពល្អ គឺមានសណ្ឋានដូចអេប៉ុងដែលអាចរក្សាទឹកទុកឱ្យដំណាំនៅពេលរាំងស្ងួត និងអាចបង្ហូរទឹកចេញបានលឿននៅពេលភ្លៀងជោកជាំ។
៣. ជីវិតក្នុងដី
យោងតាមស្ថាប័ន USDA-NRCS (សហរដ្ឋអាមេរិក) បានបញ្ជាក់ថា សុខភាពដំណាំអាស្រ័យលើ សារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី។
សារធាតុសរីរាង្គគឺជាកាវដែលចងភ្ជាប់គ្រាប់ដីឱ្យមានរន្ធខ្យល់ និងជាឃ្លាំងអាហារសម្រាប់អតិសុខុមប្រាណ។ បើដីគ្មានជីវិត (គ្មានបាក់តេរីល្អៗ) ជីគីមីដែលបងប្អូនបាចទៅ នឹងមិនអាចបំប្លែងជាអាហារដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកបានឡើយ។»
លើសពីនេះ ផ្សិតល្អៗដូចជា Mycorrhizae ជួយពង្រីកបណ្ដាញឫសឱ្យចាក់បានឆ្ងាយជាងមុនដល់ទៅ ១០ ដង ដើម្បីស្វែងរកទឹក និងផូស្វ័រ (P)។
៤. យុទ្ធសាស្ត្រកែដីមុន កែដើមក្រោយ
ដើម្បីឱ្យដំណាំកើនទិន្នផលដោយធម្មជាតិ បងប្អូនគួរអនុវត្តជំហានសំខាន់ៗទាំងនេះ៖
- កាត់បន្ថយការភ្ជួររាស់ខ្លាំងពេក៖ ការភ្ជួររាស់ញឹកញាប់ពេក ធ្វើឱ្យខូចរចនាសម្ព័ន្ធដី និងសម្លាប់ជន្លេន។
- ដាំដំណាំគម្របដី ឬដំណាំឆ្លាស់៖ ការដាំពពួកសណ្ដែកជួយបន្ថែមអាសូតធម្មជាតិ និងការពារដីកុំឱ្យហួតសំណើម។
- ប្រើជីកំប៉ុស្ត និងជីសរីរាង្គ៖ នេះគឺជាការផ្ដល់ «ជីវិត» ឱ្យដីឡើងវិញ។ ជីសរីរាង្គជួយសម្រួលកម្រិត pH ដីឱ្យនៅចន្លោះពី៦ទៅ៧ ដែលជាកម្រិតល្អបំផុតសម្រាប់ដំណាំគ្រប់ប្រភេទ។
- រក្សាសំណើមដី៖ ចៀសវាងការទុកដីឱ្យនៅទំនេរហាលថ្ងៃក្ដៅខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យមេរោគល្អៗក្នុងដីងាប់អស់។
កុំព្យាយាមដោះស្រាយបញ្ហាដំណាំទន់ខ្សោយដោយការចាក់ជីបន្ថែមតែម្យ៉ាង។ ជួនកាល អ្វីដែលដំណាំត្រូវការ មិនមែនជាជីថែមទៀតទេ ប៉ុន្តែគឺដីដែលធូរ និងមានខ្យល់ដកដង្ហើម។ នៅពេលដីមានសុខភាពល្អ ដំណាំនឹងរឹងមាំដោយខ្លួនឯង ប្រៀបដូចជាមនុស្សដែលមានសុខភាពល្អ មិនងាយនឹងឈឺដោយសារមេរោគជុំវិញខ្លួនដូច្នោះដែរ។