ជំងឺរលួយគល់កូនម្ទេស (Damping-off) គឺជាសត្រូវលេខមួយនៅក្នុងថ្នាលបណ្តុះ។ បងប្អូនកសិករខ្លះឃើញកូនម្ទេសដុះមកល្អៗ ស្រាប់តែស្អែកឡើងវាដួលងាប់រាយប៉ាយពេញថ្នាល ដែលនេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការយាយីដោយផ្សិតចង្រៃ។
នេះគឺជាការពន្យល់លម្អិតអំពីមូលហេតុ រោគសញ្ញា និងវិធីសាស្ត្រសង្គ្រោះកូនម្ទេសរបស់បងប្អូន។
តើអ្វីទៅជាជំងឺរលួយគល់?
ជំងឺនេះបង្កឡើងដោយក្រុមផ្សិតនៅក្នុងដីដូចជា Pythium, Rhizoctonia, និង Fusarium។ ពួកវាចូលចិត្តរស់នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដីសើមខ្លាំង និងខ្វះពន្លឺថ្ងៃ។ ផ្សិតទាំងនេះវាយលុកទៅលើគ្រាប់ពូជដែលកំពុងដុះ និងដើមខ្ចីរបស់កូនម្ទេសត្រង់ចំណុចប៉ះនឹងដី។
មូលហេតុ និងកត្តាជំរុញ
យោងតាមអង្គការ FAO និងអ្នកជំនាញកសិកម្ម កត្តាដែលធ្វើឱ្យជំងឺនេះផ្ទុះឡើងរួមមាន៖
- ការស្រោចទឹកច្រើនពេក៖ ធ្វើឱ្យដីសើមជោកជាំជានិច្ច បង្កភាពងាយស្រួលដល់ផ្សិតដុះដាល។
- ការដាំញឹកពេក៖ កាលណាកូនម្ទេសដុះជិតគ្នាពេក ខ្យល់មិនអាចចេញចូលបាន ធ្វើឲ្យសំណើមនៅជាប់យូរ។
- ការប្រើដី ឬជីលាមកសត្វស្រស់ ដែលមានផ្ទុកមេរោគផ្សិតពីមុនមក។
- ពន្លឺថ្ងៃមិនគ្រប់គ្រាន់ ធ្វើឱ្យកូនម្ទេសទន់ជ្រាយ និងគ្មានភាពស៊ាំ។
រោគសញ្ញាដែលត្រូវសង្កេត
បងប្អូនអាចសម្គាល់ឃើញរោគសញ្ញាពីរដំណាក់កាល៖
- រលួយមុនដុះ៖ គ្រាប់ពូជរលួយក្នុងដីមិនព្រមដុះពន្លក។
- រលួយក្រោយដុះ៖ កូនម្ទេសមានសភាពដុះមកល្អធម្មតា ប៉ុន្តែស្រាប់តែរលួយទន់នៅត្រង់គល់ជាប់ដី រួចដួលដេកងាប់ទាំងស្លឹកនៅបៃតងនៅឡើយ។ បើបងប្អូនពិនិត្យមើលគល់ នឹងឃើញមានសភាពស្វិត និងមានពណ៌ត្នោត។
វិធីការពារ និងដោះស្រាយ
ការការពារគឺប្រសើរជាងការព្យាបាល ព្រោះកាលណាកូនម្ទេសដួលហើយ គឺមិនអាចសង្គ្រោះបានឡើយ។
- ប្រើប្រាស់ទ្រីកូដឺម៉ា៖ មុននឹងបណ្តុះ ត្រូវលាយម្សៅទ្រីកូដឺម៉ាជាមួយដីបណ្តុះ ឬជ្រលក់គ្រាប់ពូជ។ ផ្សិតល្អនេះនឹងដេញស៊ីផ្សិតចង្រៃដែលបង្កជំងឺរលួយគល់។
- ប្រើដីស្អាត ឬដីដុតសម្លាប់មេរោគ៖ ជៀសវាងយកដីដែលធ្លាប់ដាំម្ទេស ឬប៉េងប៉ោះមកប្រើភ្លាមៗ។
- កម្រិតសំណើម៖ ស្រោចទឹកតែនៅពេលព្រឹក ដើម្បីឱ្យផ្ទៃដីស្ងួតនៅពេលយប់។ ហាមស្រោចទឹកជោកពេកនៅពេលល្ងាច។
- រៀបចំឱ្យមានពន្លឺ និងខ្យល់៖ ថ្នាលបណ្តុះត្រូវមានពន្លឺថ្ងៃគ្រប់គ្រាន់ និងខ្យល់ចេញចូលបានល្អ។
- ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ (បើចាំបាច់)៖ ប្រសិនបើមានការរាលដាលខ្លាំង បងប្អូនអាចប្រើថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតដែលមានសារធាតុសកម្មតាមការណែនាំរបស់មន្ត្រីជំនាញកសិកម្ម ស្រោចតាមគល់ ប៉ុន្តែត្រូវអនុវត្តតាមការណែនាំលើស្លាកសញ្ញាឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
អនុសាសន៍សំខាន់ពីអ្នកជំនាញ
អ្នកជំនាញពី USDA ណែនាំថា ប្រសិនបើឃើញកូនម្ទេសដួលងាប់មួយកន្លែង ត្រូវដកកូនដែលងាប់ និងកាយដីជុំវិញនោះចេញភ្លាម ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលទៅកូនផ្សេងទៀត។ បន្ទាប់មក ត្រូវកាត់បន្ថយការស្រោចទឹកជាបន្ទាន់ និងឱ្យវាត្រូវកម្តៅថ្ងៃខ្លះ។
ជំងឺរលួយគល់ម្ទេស គឺជាបញ្ហាគ្រប់គ្រងសំណើម និងអនាម័យដី។ បើបងប្អូនរៀបចំដីបានស្អាត និងគ្រប់គ្រងទឹកបានល្អ នោះកូនម្ទេសនឹងរឹងមាំ កាត់បន្ថយហានិភ័យបញ្ហានេះ។