បងប្អូនកសិករភាគច្រើនទំនងជាយល់ថា «កាន់តែដាក់ជីច្រើន ដំណាំកាន់តែល្អ»។ ប៉ុន្តែតាមការពិតការប្រើប្រាស់ជីលើសកម្រិតជាពិសេសជីអាសូត ឬជីអ៊ុយរ៉េប្រៀបដូចជាការ «ហៅសត្វល្អិតមកស៊ីជប់លៀងក្នុងចម្ការ» យើងអ៊ីចឹង។
យោងតាមការសិក្សារបស់ស្ថាប័ន SARE (Sustainable Agriculture Research and Education) និងអ្នកជំនាញកសិកម្ម ខាងក្រោមនេះគឺជាការពន្យល់អំពីបាតុភូតនេះ និងវិធីសាស្ត្រដោះស្រាយមួយចំនួន។
នៅពេលបងប្អូនដាក់ជីអាសូត (N) ច្រើនហួសប្រមាណ វានឹងធ្វើឱ្យមានការប្រែប្រួលសរីរវិទ្យាក្នុងរុក្ខជាតិដូចជា៖
១. ស្លឹកមានសភាពទន់ និងស្រួយ
ការលើសជីធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិរីកធំធាត់លឿនពេក ប៉ុន្តែភ្នាសជញ្ជាំងកោសិកាបែរជាមានសភាពស្តើងនិងទន់។ សត្វល្អិតប្រភេទជញ្ជក់ (ដូចជា ចៃ មមាច និងទ្រីប) ងាយស្រួលក្នុងការចាក់ទម្លុះ ជញ្ជក់យកទឹកដម។ វាដូចជាយើងផ្តល់អាហារដែលស្រួលទំពារដល់ពួកវាអ៊ីចឹង។
២. បង្កើនកម្រិត ជាតិផ្អែមនិងប្រូតេអ៊ីនក្នុងរុក្ខជាតិ
នៅពេលរុក្ខជាតិមានជាតិអាសូតលើសលប់ វានឹងផលិតអាស៊ីតអាមីណូ (Amino Acids) និងជាតិស្ករក្នុងបរិមាណខ្ពស់ខុសធម្មតានៅក្នុងទងនិងស្លឹក។ សារធាតុទាំងនេះគឺជាអាហារដ៏មានឱជារសសម្រាប់សត្វល្អិត។ ពួកវានឹងឆាប់ធំធាត់ និងពងកូនរាយប៉ាយបានលឿនជាងធម្មតា ដែលបណ្តាលឱ្យមានការផ្ទុះឡើងនៃសត្វល្អិតរាតត្បាតភ្លាមៗ។
៣. បន្ថយសមត្ថភាពការពារខ្លួនរបស់រុក្ខជាតិ
តាមធម្មជាតិ រុក្ខជាតិបញ្ចេញសារធាតុគីមីការពារខ្លួន (ដូចជា Phenolics ឬ Terpenes) ដើម្បីដេញសត្វល្អិត។ ប៉ុន្តែនៅពេលរុក្ខជាតិរវល់តែយកថាមពលទៅលូតលាស់ស្លឹកមែកខ្លាំងពេកដោយសារលើសជី វាគ្មានថាមពលផលិតសារធាតុការពារខ្លួនទាំងនេះឡើយ។
វិធីប្រើប្រាស់ជីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងវៃឆ្លាត
ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃសត្វល្អិត បងប្អូនគួរអនុវត្តតាមគោលការណ៍ មួយចំនួន៖
- បរិមាណត្រឹមត្រូវ៖ គួរធ្វើតេស្តដីមុននឹងដាក់ជី ដើម្បីដឹងថាដីខ្វះខាតអ្វីពិតប្រាកដ។ ចៀសវាងការដាក់ជីតាមការស្មាន។
- ត្រូវតាមពេលវេលា៖ បំបែកការដាក់ជីជាច្រើនដំណាក់កាល ជាជាងការដាក់ម្ដងទាំងអស់ក្នុងបរិមាណច្រើន។ ការធ្វើបែបនេះជួយឱ្យរុក្ខជាតិបឺតស្រូបជីអស់ និងមិនសល់ជាតិអាសូតច្រើនពេកក្នុងស្លឹកដែលទាក់ទាញសត្វល្អិត។
- ប្រើជីត្រូវ៖ ប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ ឬជីកំប៉ុស្តលាយជាមួយជីគីមី។ ជីសរីរាង្គបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមយឺតៗដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិរឹងមាំ និងមានកោសិកាដិតណែនល្អ។
- ប្រើចំគោលដៅ៖ ដាក់ជីនៅក្បែរតំបន់ឫស និងគ្របដីឱ្យជិត ដើម្បីការពារការបាត់បង់ជាតិជីទៅក្នុងអាកាស ឬហូរតាមទឹក។
ព័ត៌មានចាំបាច់សម្រាប់កសិករ
- ការអង្កេតជាចម្បង៖ ប្រសិនបើបងប្អូនឃើញស្លឹកដំណាំមានពណ៌បៃតងចាស់ខុសធម្មតា ហើយស្រពោនខ្លាំងនៅពេលថ្ងៃក្តៅ នោះជាសញ្ញាថាលើសជីហើយ។ ត្រូវត្រៀមខ្លួនតាមដានវត្តមានសត្វល្អិតជាបន្ទាន់។
- តុល្យភាព N-P-K៖ ត្រូវប្រាកដថាបងប្អូនដាក់ជីប៉ូតាស្យូម (K) ឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ព្រោះប៉ូតាស្យូមជួយពង្រឹងភ្នាសកោសិកាឱ្យរឹងមាំ ជួយទប់ទល់នឹងសត្វល្អិត និងជំងឺ។
USDAឲ្យដឹងថាដំណាំដែលដាំដុះដោយប្រើជីកំប៉ុស្ត ឬជីសរីរាង្គក្នុងបរិមាណសមស្រប មានអត្រារងគ្រោះពីសត្វល្អិតទាបជាងដំណាំដែលប្រើតែជីគីមីអាសូតសុទ្ធរហូតដល់ ៣០%។
ការដាក់ជីច្រើនពេក មិនត្រឹមតែខាតបង់ថវិកាទិញជីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងចំណាយលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតថែមទៀត។ «ការផ្តល់អាហារដល់ដី មិនមែនផ្តល់អាហារដល់រុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់» គឺជាគន្លឹះនៃកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដោយ៖ ចាន់ តារា
ប្រភព៖ SARE / Overfertilizing