ជំងឺអាសន្នរោគមាន់ជាឃាតករលាក់មុខក្នុងកសិដ្ឋាន

ជំងឺមាន់មានច្រើនប្រភេទ ហើយជំងឺអាសន្នរោគមាន់គឺជាជំងឺឆ្លងដ៏កាចសាហាវមួយ បង្កឡើងដោយបាក់តេរីឈ្មោះថា Pasteurella multocida។ វាអាចកើតឡើងលើបក្សីគ្រប់ប្រភេទ ជាពិសេសមាន់ និងទាដែលមានអាយុលើសពី ៦សប្ដាហ៍។

១. មូលហេតុបង្ក និងការឆ្លងរាលដាល

• ភ្នាក់ងារបង្ក៖ បាក់តេរី Pasteurella multocida ដែលអាចរស់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសើម និងត្រជាក់បានយូរ។
• ប្រភពចម្លង៖ ឆ្លងតាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ជាមួយបក្សីឈឺ សត្វព្រៃ (ចាប ក្អែក) ឬតាមរយៈ សត្វកកេរ (កណ្ដុរ) ដែលជាភ្នាក់ងារចម្លងដ៏សំខាន់បំផុត។
• ការចម្លង៖ តាមរយៈការស៊ីចំណី ឬផឹកទឹកដែលមានមេរោគ និងការដកដង្ហើមចូលនូវធូលីដីដែលមានមេរោគ។

២. រោគសញ្ញាសំខាន់ៗ

ជំងឺនេះចែកចេញជា ២ ទម្រង់៖

• ទម្រង់ស្រួចស្រាល់
  • មាន់/ទាងាប់ភ្លាមៗ (ងាប់ទាំងនៅស្រស់ មិនទាន់ឃើញចេញរោគសញ្ញា)។
  • សិរមាន់ ប្រែជាពណ៌ ស្វាយ ឬខៀវ។
  • រាកពណ៌បៃតង និងមានសំបោរខាប់ហៀរចេញពីមាត់ ឬច្រមុះ។
• ទម្រង់រ៉ាំរ៉ៃ
  • ហើមមុខ ហើមភ្នែក ហើមសន្លាក់ជើង ធ្វើឱ្យមាន់ដើរខ្ចើច ឬដើរមិន​រួច។
  • មាន់វង្វេងវង្វាន់ ឬថ្លោះសរសៃក(Torticollis)។

៣. ហានិភ័យនៃការខាតបង់បើទប់ស្កាត់មិនទាន់ពេល

ប្រសិនបើមិនមានវិធានការទប់ស្កាត់ទេ កសិករនឹងជួបគ្រោះថ្នាក់ដូចជា៖

• អត្រាងាប់ខ្ពស់៖ អាចឈានដល់ ១០០% នៃហ្វូងមាន់ក្នុងរយៈពេលខ្លីបំផុត។
• ការខាតបង់ដើមទុន៖ បាត់បង់ប្រាក់ចំណាយលើកូនពូជ ចំណី និងវ៉ាក់សាំងដែលបានវិនិយោគ​។
• ការចម្លងរ៉ាំរ៉ៃ៖ មាន់ដែលជាសះស្បើយនឹងក្លាយជា «សត្វផ្ទុកមេរោគ» ដែលចាំចម្លងទៅហ្វូងក្រោយៗទៀតមិនចេះចប់។

៤. វិធីការពារ និងបង្ការ

យោងតាម MSD Manual និងអគ្គនាយកដ្ឋានសុខភាពសត្វ និង​ផលិតកម្មសត្វ វិធានការដែលមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតគឺ៖

1. ការចាក់វ៉ាក់សាំង៖ ត្រូវចាក់វ៉ាក់សាំងការពារអាសន្នរោគឱ្យបានទៀងទាត់ (ជាទូទៅនៅអាយុ ៦-៨ សប្ដាហ៍ និងចាក់ឡើងវិញរៀងរាល់ ៦ ខែម្ដង)។
2. ការកម្ចាត់សត្វកកេរ៖ ត្រូវមានវិធានការកម្ចាត់កណ្ដុរក្នុងកសិដ្ឋានឱ្យខានតែបាន ព្រោះកណ្ដុរគឺជាអ្នកនាំមេរោគនេះមកឱ្យមាន់។
3. អនាម័យជីវសុវត្ថិភាព៖
   1. បាញ់ថ្នាំសម្លាប់មេរោគក្នុងទ្រុង និងសម្ភារៈប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ។
   1. ហាមបក្សីព្រៃចូលក្នុងទ្រុងមាន់។

៥. ការព្យាបាល

• ប្រើថ្នាំផ្សះ៖ បាក់តេរីនេះអាចព្យាបាលបានដោយប្រើថ្នាំក្រុម Tetracycline, Sulfonamides ឬ Penicillin តាមការណែនាំរបស់ពេទ្យសត្វ។
• ចំណាំ៖ ទោះបីព្យាបាលជា ក៏មេរោគអាចនៅមានក្នុងខ្លួនមាន់ដែរ។ ដូច្នេះ ការកម្ចាត់មាន់ដែលសេសសល់ និងការសម្លាប់មេរោគក្នុងទ្រុងឱ្យបានហ្មត់ចត់ គឺជាជម្រើសល្អបំផុតដើម្បីផ្ដាច់ពូជមេរោគ។

ដោយ៖ ទូច សុខា
ប្រភព៖ MSD Veterinary Manual / ACIAR