បងប្អូនកសិករខ្លះឃើញស្រូវឡើងស្លឹកពណ៌ក្រហមឆេះ រួចប្រញាប់ទៅទិញថ្នាំបាញ់មេរោគ ឬថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតភ្លាមៗ ព្រោះស្មានថាជាជំងឺ។ ប៉ុន្តែជារឿយៗវាជារឿងពុលជាតិដែក (Iron Toxicity) ដែលបណ្តាលមកពីបញ្ហាក្នុងដីទៅវិញទេ។ ប្រឹក្សាជាមួយមន្ត្រីកសិកម្មឃុំបើបងប្អូនមិនច្បាស់ថាដីមានបញ្ហាអ្វីមួយ។
ជាតិដែកមានក្នុងដីស្រែស្ទើរតែគ្រប់កន្លែង ប៉ុន្តែវានឹងក្លាយជាថ្នាំពុលនៅពេលស្ថានភាពដីមិនអំណោយផល។
ហេតុអ្វីបានជាស្រូវពុលជាតិដែក?
យោងតាម វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ (IRRI) បាតុភូតនេះកើតឡើងដោយសារកត្តាចម្បងៗដូចជា៖
- ដីមានជាតិអាស៊ីត (ដីជូរខ្លាំង)៖ នៅពេលpH ដីចុះទាបជាង ៥,០ ជាតិដែកដែលធ្លាប់តែ «ដេកលក់» ក្នុងដី នឹងរលាយក្លាយជាទម្រង់សកម្ម ដែលឫសស្រូវងាយស្រួលបឺតស្រូបចូលក្នុងដើមហួសប្រមាណ។
- ដីដក់ទឹកយូរពេក (ខ្វះអុកស៊ីសែន)៖ ក្នុងដីស្រែដែលដក់ទឹកជាប់រហូត គ្មានខ្យល់ចេញចូល វានឹងជំរុញឱ្យមានប្រតិកម្មគីមីបំប្លែងជាតិដែកឱ្យកាន់តែពុលខ្លាំង។
- កង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមដទៃ៖ ប្រសិនបើដីខ្វះ ប៉ូតាស្យូម (K) ផូស្វ័រ (P) ឬកាល់ស្យូម (Ca) នោះឫសស្រូវនឹងបាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ជាតិដែកមិនឱ្យចូលក្នុងដើម។
តើត្រូវពិនិត្យមើលដូចម្តេច?
បងប្អូនអាចសម្គាល់ដឹងថាស្រូវកំពុងពុលជាតិដែកតាមរយៈ៖
- ពណ៌ស្លឹក៖ មានអុចៗពណ៌ត្នោតតូចៗ ចេញពីចុងស្លឹក រួចរាលដាលពេញស្លឹក ក្លាយជាពណ៌ ពណ៌ក្រហមឆេះ។
- ការលូតលាស់៖ ស្រូវក្រិន មិនសូវបែកគុម្ព និងយឺតក្នុងការចេញកួរ។
- ពិនិត្យឫស៖ ឫសស្រូវដែលពុលជាតិដែក នឹងមានពណ៌ត្នោតចាស់ ឬខ្មៅ ហើយឫសវាមិនសូវដុះខ្នែងពណ៌ស (ឫសដង្ហើម) ច្រើនឡើយ។
កែប្រែស្ថានការណ៍ឱ្យល្អឡើងវិញ
ប្រសិនបើបងប្អូនជួបបញ្ហានេះ កុំអាលបាញ់ថ្នាំគីមីដទៃ ត្រូវសាកល្បងវិធីសាស្ត្របច្ចេកទេសទាំងនេះ ឬប្រឹក្សាជាមួយមន្ត្រីកសិកម្មឃុំជាមុនសិន។
ក. ការគ្រប់គ្រងទឹក
បងប្អូនត្រូវបង្ហូរទឹកចេញពីស្រែឱ្យអស់ រួចទុកឱ្យដីប្រេះតិចៗ (ទុកឱ្យដីប៉ះខ្យល់អុកស៊ីសែន)។ នៅពេលដីមានអុកស៊ីសែន ជាតិដែកពុលនឹងបំលែងខ្លួនទៅជាជាតិដែកដែលមិនរលាយវិញ។ បន្ទាប់មកសឹមបញ្ចូលទឹកថ្មី។
ខ. ការប្រើប្រាស់កំបោរ និងជី
- បាចកំបោរ៖ ប្រើកំបោរកសិកម្ម ដើម្បីបង្កើនpHដី។ នៅពេលដីលែងជូរ ជាតិដែកនឹងឈប់បញ្ចេញជាតិពុល។
- បង្កើនជីប៉ូតាស្យូម (K)៖ ប៉ូតាស្យូមជួយឱ្យឫសស្រូវមាន កម្លាំងក្នុងការច្រានជាតិដែកចេញ និងការពារកោសិកាស្លឹកកុំឱ្យខូចខាត។
- ជីសរីរាង្គ៖ ប្រើជីកំប៉ុស្តឱ្យបានច្រើន ដើម្បីជួយឱ្យដីធូរ និងមានតុល្យភាពសារធាតុចិញ្ចឹម។
គ. ការជ្រើសរើសពូជ
ប្រសិនបើដីស្រែរបស់បងប្អូនមានប្រវត្តិដីជូរ និងពុលជាតិដែកជារៀងរាល់ឆ្នាំ គួរស្វែងរកពូជស្រូវណាដែលធន់នឹងជាតិដែកមកដាំដុះជំនួសវិញ។
តាមការសិក្សារបស់អង្គការ FAO ការប្រើប្រាស់ជីប៉ូតាស្យូមលាយឡំជាមួយការរំដោះទឹកចេញពីស្រែអាចកាត់បន្ថយរោគសញ្ញាពុលជាតិដែកបានរហូតដល់៥០% ក្នុងរយៈពេលតែ២ សប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ។
កុំឱ្យបញ្ហាលើស្លឹកស្រូវបញ្ឆោតបងប្អូនឱ្យទិញថ្នាំខុសឱ្យសោះ។ ពិនិត្យ pH ដី និងបង្ហូរទឹកចេញ គឺជាថ្នាំព្យាបាលដ៏ស័ក្តិសិទ្ធិបំផុតលើបញ្ហាពុលជាតិដែក។ បើមិនច្បាស់កុំស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការរកជំនួយពីមន្ត្រីកសិកម្មឃុំ។
ដោយ៖ ចាន់ តារា
ប្រភព៖ IRRI / ARCC Journals