ជំងឺអុចត្នោតបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត។ វាជាសត្រូវលាក់មុខដែលកសិករមិនគួរមើលរំលង ជាពិសេសនៅលើដីដែលមានជីជាតិទាប។ ជំងឺនេះ បើសិនជារាលដាលខ្លាំងអាចធ្វើឲ្យស្រូវបាត់បង់ទិន្នផលស្ទើរតែពាក់កណ្ដាលក៏មាន។
តើអ្វីជាជំងឺអុចត្នោត ហើយវាកើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេច?
ជំងឺនេះគឺជាជំងឺផ្សិតដែលវាយប្រហារទៅលើស្លឹក ស្រទបស្លឹក និងគ្រាប់ស្រូវ។ ខុសពីជំងឺអុចស្លឹកដែលចូលចិត្តដីមានជីជាតិខ្ពស់ ជំងឺអុចត្នោត គឺជាសញ្ញាប្រាប់ថាដីស្រែរបស់លោកអ្នកកំពុងខ្វះជាតិចិញ្ចឹម ឬស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនល្អ។
កត្តាជំរុញឱ្យមានជំងឺនេះ
- ដីខ្វះជីជាតិ៖ ជាពិសេសខ្វះជាតិ ប៉ូតាស្យូម (K) និង អាសូត (N)។
- កង្វះទឹក៖ ដីស្រែដែលជួបប្រទះការរាំងស្ងួត ឬកម្រិតសំណើមមិនទៀងទាត់។
- អាកាសធាតុ៖ សំណើមខ្ពស់ (លើសពី ៩០%) និងសីតុណ្ហភាពចន្លោះ២៥អង្សាសេដល់ ៣០អង្សាសេ។
- ប្រភពមេរោគ៖ គ្រាប់ពូជដែលឆ្លងមេរោគ ឬកាកសំណល់ជញ្ជ្រាំងដែលមិនបានកម្ចាត់ចោល។
របៀបសម្គាល់រោគសញ្ញា
កសិករអាចសម្គាល់ជំងឺនេះបានយ៉ាងងាយស្រួលតាមរយៈសញ្ញាលើស្លឹក និងគ្រាប់៖
- លើស្លឹក៖ មានអុចៗរាងពងក្រពើ ឬមូលទ្រវែង (ស្រដៀងគ្រាប់ល្ង)។ ចំណុចកណ្តាលមានពណ៌ប្រផេះ ឬស ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយគែមពណ៌ត្នោត។ ចំណុចអុចៗទាំងនេះច្រើនតែមានរង្វង់ពណ៌លឿងព័ទ្ធជុំវិញថែមទៀត។
- លើគ្រាប់ស្រូវ៖ គ្រាប់ស្រូវមានអុចៗពណ៌ខ្មៅ ឬត្នោតក្រម៉ៅ ដែលធ្វើឱ្យគ្រាប់ស្រូវខូចគុណភាព ឬស្កក។
- លើសំណាប៖ បើកើតលើសំណាបដែលទើបនឹងដុះ វាអាចធ្វើឱ្យស្លឹកឡើងពណ៌ត្នោត និងបណ្ដាលឱ្យងាប់។
ផលប៉ះពាល់លើទិន្នផល
យោងតាមវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ (IRRI) ជំងឺអុចត្នោតអាចបណ្ដាលឱ្យ៖
- បាត់បង់ទិន្នផល៖ អាចឈានដល់ ៤៥% ប្រសិនបើមានការរាតត្បាតខ្លាំង។
- គុណភាពអង្ករ៖ គ្រាប់ស្រូវមិនពេញល្អ ស្កកច្រើន និងបាក់បែកច្រើននៅពេលកិន។
- អត្រាដំណុះ៖ គ្រាប់ពូជដែលឆ្លងជំងឺនេះនឹងមានអត្រាដំណុះទាបខ្លាំងនៅរដូវក្រោយ។
វិធីសាស្ត្រដោះស្រាយ និងការពារ
ការគ្រប់គ្រងជំងឺអុចត្នោត មិនមែនផ្ដោតតែលើការបាញ់ថ្នាំគីមីនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវផ្ដោតលើការកែលម្អសុខភាពដី។
ក. ការគ្រប់គ្រងជីជាតិដី
- បង្កើនប៉ូតាស្យូម (K)៖ ត្រូវដាក់ជីប៉ូតាស្យូមឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ព្រោះវាជាខែលការពារស្រូវពីជំងឺអុចត្នោត។
- ជីអាសូត (N)៖ កុំឱ្យស្រូវខ្វះអាសូត ប៉ុន្តែក៏កុំដាក់ច្រើនជ្រុលពេកដែរ។
- ជីសរីរាង្គ៖ ប្រើជីកំប៉ុស្ត ឬភ្ជួរលុបជញ្ជ្រាំងដើម្បីបង្កើនជីវជាតិដីរយៈពេលវែង។
ខ. ការរៀបចំដាំដុះ
- គ្រាប់ពូជស្អាត៖ ជ្រើសរើសគ្រាប់ពូជដែលគ្មានជំងឺ។
- ការព្យាបាលគ្រាប់ពូជ៖ ត្រាំគ្រាប់ពូជក្នុងទឹកក្ដៅឧណ្ហៗ (៥៣-៥៤ងង្សាសេ) រយៈពេល ១០-១២ នាទី ឬប្រើថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតសម្រាប់ត្រាំគ្រាប់ពូជមុននឹងព្រោះ។
- ការគ្រប់គ្រងទឹក៖ ជៀសវាងកុំឱ្យស្រែជួបការរាំងស្ងួតខ្លាំងពេក។
គ. វិធីសាស្ត្រគីមី (ប្រើនៅពេលចាំបាច់)
- ប្រសិនបើឃើញមានការរីករាលដាលខ្លាំង អាចប្រើថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតដែលមានសារធាតុសកម្មតាមការណែនាំរបស់មន្ត្រីជំនាញកសិកម្ម។ ការបាញ់នៅដំណាក់កាលស្រូវចេញកួរ អាចជួយការពារគ្រាប់ស្រូវកុំឱ្យអុចខ្មៅ។
ជំងឺអុចត្នោត គឺជានិមិត្តរូបនៃភាពអត់ឃ្លានរបស់ដី។ បើលោកអ្នកឃើញជំងឺនេះច្រើនក្នុងស្រែ វាគឺជាសារដាស់តឿនឱ្យលោកអ្នកពិនិត្យមើលការគ្រប់គ្រងជីជាតិដីឡើងវិញ។